X
تبلیغات
وبلاگ روستای جامخانه ساری - بررسی عوامل تاثیرگذار به وجود آورنده ی واژگان مشترک دربین گویش های سمنانی ومازندرانی
نکاتی پیرامون تاریخ - جغرافی - فرهنگ و تمدن کهن روستای تاریخی جامخانه

 

 

 

بررسی  عوامل تاثیرگذار به وجود آورنده ی واژگان مشترک دربین گویش های سمنانی ومازندرانی

احمد غنی پور ملکشاه

رضا عبادی جامخانه
نسیم احمدی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

"بررسی  عوامل تاثیرگذار به وجود آورنده ی واژگان مشترک دربین گویش های سمنانی ومازندرانی"

مقدمه

در عصر قاجاریه وپهلوی به دلایل سیاسی،اقتصادی ،اجتماعی وارتباطی، اقوام  سمنانی متعددی به مازندران کوچ نموده اند که نیاز به تحقیق خاصی  در این زمینه می باشد .مهاجرت اقوام سمنانی به مازندران آنقدر چشمگیر بوده که امروزه جمعیت سمنانی های مقیم مازندران  به ده ها هزار نفر می رسد. به عنوان نمونه اقوام شهمیرزادی-دامغانی  که در زمان های گذشته به مازندران  کوچ نموده واز این طریق لغات بی شماری را وارد زبان مازندرانی نموده اند. طبرستان تپورستان، یا تپوران به بخشی از سرزمین‌های میان  رشته کوه البرز و دریای مازندران اطلاق می‌شده‌است و از لحاظ جغرافیایی شامل بخش‌هایی از استان‌های مازندران و گلستان و استان سمنان می‌شده‌است. از قرن دهم نام مازندران(دژ در آن-سرزمین خدایان ودیوان و...) بر این سرزمین گذاشته شد. طبرستان همیشه خطه‌ای تاریخی محسوب می‌شده‌است. موقعیت جغرافیایی این سرزمین که میان کوه و دریا واقع شده بود و دشواری دسترسی، آن را تبدیل به آخرین سنگرهای مقاومت ایرانیان در مقابل مهاجمان خارجی بدل ساخته بود. برای مثال تا بیش از یک سده پس از تازش تازیان بازماندگان ساسانیان در طبرستان با عنوان اسپهبدان طبرستان فرمان می‌راندند.

زبان تبری

 زبان مازندراني يا طبري يا تپوري از زبانهاي كهن ايراني است كه از شمال به درياي مازندران و از شرق تا گرگان و از جنوب تا منطقه شهمير زاد، سنگسر ، فيروزكوه ، دماوند، لواسانات و مناطق شمالي كوه امامزاده داود و طالقان تهران و از غرب به تنكابن و رامسر گسترش دارد. در حال حاضر جمعيتي حدود 3 ميليون نفر به زبان مازندراني صحبت مي كنند، و اشعار و سروده هاي اجتماعي ، عرفاني و مذهبي به اين زبان تدوين مي شود.انواع گویش های طبری عبارتند از:

1-گویش ساروی2- گویش بابلی3-گویش آملی 4-گویش قائمشهری5- گویش چالوسی و تنکابنی شرقی6-گویش تنکابنی مرکزی7- گویش نوری و نوشهری8-گویش بهشهری9-گویش کردکویی10-گویش علی آباد کتولی11-گویش فیروزکوهی12-گویش قصران باستانی

•         انواع گویش‌های حوزه ی سمنان

•         سمنان و نواحی اطراف آن از گستردگی لهجه برخوردار است و گویش روستاییان اطراف آن کم و بیش با هم متفاوت است. به طوری کلی چند گویش مطرح در این ناحیه وجود دارد.

•         1-گویش سمنانی2-گویش شهمیرزادی 3-گویش سنگسری.4-گویش لاسگردی.5-گویش سرخه ای.

•         روش تحقیق

•         روش تحقيق در پژوهش ،روش ميداني توصيفي- زمینه یابی  است كه با استفاده از پرسش‌نامه و مصاحبه انجام شده از50کارشناس گویش های سمنانی-مازندرانی و مطالعه ی کتابخانه ای صورت پذيرفته است. پرسش نامه شامل  31 سؤال بسته می باشد.

یافته های تحقیق

1-بررسی واستخراج واژگان مشترک سمنانی-مازندرانی.

اويار

owyar

ميراب

او ياري كردن

 Ow yari kardan

ميرابي‌كردن

ايوون

Eyvon

ايوان

باهار

Bahar

بهار

بامشي

Bameshi

گربه

اّشون

Oshun

ديشب

افتوديم

Aftowdim

آفتابي

النگسي

Alangesi

داس كوچك با دسته بسيار بلند

اّمبس

Ambas

سفت ، غليظ

اّمشو

Amshow

امشب

امه پسر

Amme pessar

پسر عمه

 

آروسك

Rusak A

در لهجة سرخه‌اي به معني كفش دوزك  در مازندراني موش بزرگ

آل

Al

موجود خيالي و تصوري كه بسروقت زائو درآيد.

آمي پسر

m- pesar A

پسر عمو

آم دتر

m-detar A

دختر عمو

آمي

Ame

عمو

اْو

W A

آب

اخم ها كرتن

Axm hakartan

روي ترش كردن

اّره

are

بله

اِزالكونه

l kuneâ az

آخرين قسمت جسم ساز در گاوآهن

 

كرك مرغنه

Kork-e-merqone

تخم مرغ

كليم

kallim

خاكستر

كوب

Kûb

حصيري كه روي كيسة برنج اندازند

گالش

 Galesh

گاودار كوه‌نشين

گرده

Gerde

نوعي برنج

گزنه ماس

Gazanemas

نوعي مگس كه نيش مي‌زند

لا

 La

دواج ، لحاف

لاف‌دوز

Lafduzh

لحاف‌دوز

لرزوتو

‌larzotow

تب و لرز داشتن

لش

 Lesh

زميني كه رطوبت زياد دارد

لم‌چغا

lamcheqa

 نوعی لباس چوپانان که از نمد تهیه می شد.

لمه

Lama

نمد

لو

Low

لگد

لوت

Lut

آب بسيار گل‌آلود ، آرد با آب مخلوط شده و شل

لور

Lur

اب پنير پخته و سفت شده

لوشه

Lowsha

لب و دهن

ماچ

Mach

بوسه

ماچه‌خر

Mache-xar

خر ماده

ماسورا

âsurâm

قرقره چوبي دستگاه قالي‌بافي

ماگوك

guk Ma

گوسالة مادة تازه

 

 

 

2-بررسی عوامل تاثیر گذاربه وجود آورنده ی لغات مشترک سمنانی-مازندرانی از نظر کارشناسان . جدول شماره دو تحقیق :عوامل تاثیرگذاربه وجود آورنده ی لغات مشترک سمنانی-مازندرانی به درصد

ردیف

شما با هر یک از عوامل زیر به عنوان گسترش لغات سمنانی در مازندران  (یا لغات مازندرانی در سمنان) تا چه میزانی  موافقید؟

خیلی زیاد

 

زیاد

کم

خیلی کم

جمع به درصد

1

مهاجرت اقوام سمنانی به مازندران در اثر عوامل طبیعی واجتماعی (خشکسالی-فقر ) در عصر قاجارو پهلوی

40

55

2

3

100

2

ارتباط تاریخی- اجتماعی دو قوم

64

31

2

1

100

3

مبارزه با دشمنان  مشترک(اعراب واسکندرو...)

59

34

5

2

100

4

فرهنگ عامیانه مشترک(نوروز-مراسم عروسی-عزا)

60

32

4

2

100

5

تجارت وبازرگانی (از نمک تا کاشی ومحصولات صنعتی مدرن)

45

49

5

1

100

6

وجود اقلیم مشترک طبیعی (البرز وتاریخ کهنش)

55

32

10

3

100

7

تاثر اصلاحات ارضی بر کوچ اقوام سمنانی به مازندران

51

39

10

5

100

8

مهاجرت هزاران نفر  اقوام سمنانی به مازندران به ویژه برای یافتن کار وشغل

69

28

2

1

100

9

مهاجرت دسته جمعی برخی از روستاییان سمنانی به مازندران وایجاد روستایی جدید (مثل روستای کمیشان و منطقه طزره در نکا)

54

39

5

2

100

10

وجود هیئت های مذهبی بی شمار اقوام سمنانی در مازندران

40

35

20

5

100

11

 رشد وتکامل روحانیون سمنانی در مازندران(مثل علامه حائری سمنانی مازندرانی)

41

34

17

8

100

12

 کوچ دسته جمعی عشایران سمنانی به مازندران در اثر اصلاحات ارضی

44

36

15

5

100

13

  وجود را ه ها وگذرگاه های تاریخی در کوهستان های البرز

33

47

14

6

100

14

جغرافیای مشترک تاریخی دو قوم

54

31

11

4

100

15

اطلاق سمنان بر طبرستان در دوره هایی از تاریخ ایران

25

23

44

8

100

16

پیوند وارتباط خویشاوندی گسترده در بین دو قوم

57

36

5

2

100

17

وجود مذهب مشترک

66

23

8

3

100

18

وجود قبرستان های مشترک به ویژه در منطقه هزار جریب نکا(روستای خرم چماز)

35

36

27

2

100

19

نزدیکی روستاهای نوار مرزی دو قوم

36

40

23

1

100

20

زندگی شبانی دو قوم در دامنه های البرز

51

28

11

10

100

 

21

ازدیاد جمعیت اقوام سمنانی در مازندران به ویژه در روستاها (مثل روستای جامخانه ساری  که حدود 500نفر از اقوام مختلف سمنانی زندگی  می کنند)

52

31

13

4

100

22

گسترش انواع غذاها وپوشاک سمنانی در مناطق مختلف مازندران

42

37

12

9

100

 

23

احیای بسیاری از چشمه ها در بین راه مازندران وسمنان و نامگذاری سمنانی این چشمه ها (مثل کومیشی چشمه در نکا )

32

25

33

10

100

 

24

زندگی اکثر اقوام سمنانی در مازندران (مثل قوم شهمیرزادی دامغانی که جمعیتشان در شهرهای بابل وقائم شهر ونکا به چندین هزار نفر می رسد)

68

25

6

1

100

25

اقدامات تجاری واجتماعی سمنانی ها در مازندران

41

39

17

3

100

26

ریشه ی زبانی مشترک بسیاری از لغات در بین دو قوم

58

34

7

1

100

27

نزدیک بودن تلفظ بسیاری از واژگان سمنانی-طبری

61

34

4

1

100

28

مهاجرت اقوام مازندرانی به سمنان(سکونت اقوام گیلک در سمنان)

54

36

8

2

100

29

مهاجرت دسته جمعی روستاییان ( ده صوفيان , پرور , كليم , كاورد , فينسك , تلاجيم , ملاده , شلي , هيكو ,رودبارك , فولاد محله , چاشم و خطير كوه)اطراف شهمیرزاد به مازندران

71

28

1

0

100

30

 تلقی انگاشتن مازندران به عنوان وطن دوم سمنانی ها

51

39

6

4

100

31

ورود بسیاری از صنایع دستی  سمنان به مازندران

64

26

7

3

100

نتیجه گیری

نمودار  شماره 1 - بیشترین عوامل تاثیر گذار نفوذ واژگان سمنانی در زبان مازندرانی  به درصد

     همان طوری که داده های تحقیق نشان می دهد عواملی از قبیل : مهاجرت دسته جمعی روستاییان ( ده صوفيان , پرور , كليم , كاورد , فينسك , تلاجيم , ملاده , شلي , هيكو ,رودبارك , فولاد محله , چاشم و خطير كوه)اطراف شهمیرزادوسایر نقاط سمنان  به مازندران 95درصد - نزدیک بودن تلفظ بسیاری از واژگان سمنانی-طبری 93درصد- فرهنگ عامیانه مشترک(نوروز-مراسم عروسی-عزا) 92درصد– ارتباط وخویشاوندی تاریخی دو قوم 94درصد–مذهب مشترک 89درصد- تجارت وبازرگانی (از نمک تا کاشی ومحصولات صنعتی مدرن) 94درصد- مهاجرت دسته جمعی برخی از روستاییان سمنانی به مازندران وایجادمناطق جدید (مثل طزره در نکا) 94درصد- ریشه ی زبانی مشترک بسیاری از لغات در بین دو قوم در گسترش واژگان سمنانی در مازندران از نظر کارشناسان سمنانی های مقیم مازندران بیان شده اند .حال با توجه به نکات مطرح شده ی فوق عوامل به وجود آورنده ی لغات مشترک سمنانی-مازندرانی از نظر کارشناسان را به مقوله های زیر می توان دسته بندی نمود:1- عوامل تاریخی-سیاسی2-عوامل اجتماعی ،ارتباطی3-عوامل اقتصادی بازرگانی4-عوامل مذهبی5-عوامل طبیعی-جغرافیایی که بررسی هریک از موارد مطرح شده می تواند نکات ارزشمندی پیرامون فرهنگ وزبان سمنانی-مازندرانی برای محققان ادبیات وعلوم اجتماعی به شمار آید.

پیشنهاد های تحقیق

جهت شناخت فرهنگ وزبان سمنانی ومازندرانی پیشنهادات ذیل ارائه می گردد:

·         همکاری بین سازمانی میان سازمان های مربوطه ی دو استان جهت شناسایی زبان وگویش هایشان انجام گیرد.

·         تهیه ی اطلس مربوط به گویش های سمنای –مازندرانی.

·         شناسایی اقوام مختلف  سمنانی ساکن در مازندران وبالعکس.

·         تشکیل مدل "همکاری بین سازمانی "با عضویت سازمان های آموزش وپرورش-دانشگاه ها –سازمان ارشاد -فرهنگستان زبان وادبیات فارسی –استانداری ها در شناخت گویش های دو استان.

·         آسیب شناسی ونقد علمی وشفاف ادبیات دو استان.

·         تاسیس دانشکده هایی در رشته های مختلف اقوام وگویش های محلی ایرانی.

  • ايجاد مراکز تخصصي براي پژوهش‌هاي ادبيات بومی با رويکرد حرفه‌اي.
  • توسعه ساخت و ساز کتاب خانه ها ی عمومی و تخصصی توسط نهاد کتاب خانه های عمومی کشور،شهرداری ها و نهادهای غیر دولتی و استفاده از فناوری های جدید در توسعه اطلاع رسانی.
  • توسعه کتابخانه های مدارس به ویژه در نظر گرفتن سالنی بدین منظور در ساخت و سازهای جدید.
  • اقدام وزارت ارشاد برای ارزیابی سالانه سرانه مطالعه تا هم به گفت و گوهای بی مبنا درباره سرانه مطالعه پایان دهد و هم میزانی برای ارزیابی نتیجه مجموعه اقدامات نهادهای مختلف درباره کتاب و کتاب خوانی به دست آورد که بتواند میزان فایده و اثر بخشی این فعالیت ها را بسنجد.
  • اهتمام رسانه ملی برای معرفی کتاب و تبلیغ و ترغیب به کتاب خوانی.
  • تهیه ی فرهنگ واژگان مشترک سمنانی-مازندرانی.
  • بررسی تاریخی مهاجرت سمنانی ها به مازندران

 

منابع

  • اسلامی، حسین، تاریخ دو هزارساله ی ساری،انتشارات دانشگاه آزاد قائم شهر،چاپ اول،1371.
  • ستوده، منوچهر  ، فرهنگ سمنانی، سرخه ای، لاسگردی، سنگسری، شهمیرزادی، جلد اول، انتشارات دانشگاه تهران، 1342.

·         عبادی ،رضا و خدیجه نوروزی ، چالش در شناخت ادبیات عامه تبری ونیما یوشیج، چاپ اول ،نشر تصویر گران اندیشه وهنر،تهران،1389.

·         لغت نامه دهخدا

نوشته شده توسط رضا عبادی جامخانه ای در ساعت 17:46 | لینک  |