بررسی  عوامل تاثیرگذار به وجود آورنده ی واژگان مشترک دربین گویش های سمنانی ومازندرانی

احمد غنی پور ملکشاه
رضا عبادی جامخانه
نسیم احمدی

"بررسی  عوامل تاثیرگذار به وجود آورنده ی واژگان مشترک دربین گویش های سمنانی ومازندرانی"

مقدمه

در عصر قاجاریه وپهلوی به دلایل سیاسی،اقتصادی ،اجتماعی وارتباطی، اقوام  سمنانی متعددی به مازندران کوچ نموده اند که نیاز به تحقیق خاصی  در این زمینه می باشد .مهاجرت اقوام سمنانی به مازندران آنقدر چشمگیر بوده که امروزه جمعیت سمنانی های مقیم مازندران  به ده ها هزار نفر می رسد. به عنوان نمونه اقوام شهمیرزادی-دامغانی  که در زمان های گذشته به مازندران  کوچ نموده واز این طریق لغات بی شماری را وارد زبان مازندرانی نموده اند. طبرستان تپورستان، یا تپوران به بخشی از سرزمین‌های میان  رشته کوه البرز و دریای مازندران اطلاق می‌شده‌است و از لحاظ جغرافیایی شامل بخش‌هایی از استان‌های مازندران و گلستان و استان سمنان می‌شده‌است. از قرن دهم نام مازندران(دژ در آن-سرزمین خدایان ودیوان و...) بر این سرزمین گذاشته شد. طبرستان همیشه خطه‌ای تاریخی محسوب می‌شده‌است. موقعیت جغرافیایی این سرزمین که میان کوه و دریا واقع شده بود و دشواری دسترسی، آن را تبدیل به آخرین سنگرهای مقاومت ایرانیان در مقابل مهاجمان خارجی بدل ساخته بود. برای مثال تا بیش از یک سده پس از تازش تازیان بازماندگان ساسانیان در طبرستان با عنوان اسپهبدان طبرستان فرمان می‌راندند.

زبان تبری

 زبان مازندراني يا طبري يا تپوري از زبانهاي كهن ايراني است كه از شمال به درياي مازندران و از شرق تا گرگان و از جنوب تا منطقه شهمير زاد، سنگسر ، فيروزكوه ، دماوند، لواسانات و مناطق شمالي كوه امامزاده داود و طالقان تهران و از غرب به تنكابن و رامسر گسترش دارد. در حال حاضر جمعيتي حدود 3 ميليون نفر به زبان مازندراني صحبت مي كنند، و اشعار و سروده هاي اجتماعي ، عرفاني و مذهبي به اين زبان تدوين مي شود.انواع گویش های طبری عبارتند از:

1-گویش ساروی2- گویش بابلی3-گویش آملی 4-گویش قائمشهری5- گویش چالوسی و تنکابنی شرقی6-گویش تنکابنی مرکزی7- گویش نوری و نوشهری8-گویش بهشهری9-گویش کردکویی10-گویش علی آباد کتولی11-گویش فیروزکوهی12-گویش قصران باستانی

•         انواع گویش‌های حوزه ی سمنان

•         سمنان و نواحی اطراف آن از گستردگی لهجه برخوردار است و گویش روستاییان اطراف آن کم و بیش با هم متفاوت است. به طوری کلی چند گویش مطرح در این ناحیه وجود دارد.

•         1-گویش سمنانی2-گویش شهمیرزادی 3-گویش سنگسری.4-گویش لاسگردی.5-گویش سرخه ای.

•         روش تحقیق

•         روش تحقيق در پژوهش ،روش ميداني توصيفي- زمینه یابی  است كه با استفاده از پرسش‌نامه و مصاحبه انجام شده از50کارشناس گویش های سمنانی-مازندرانی و مطالعه ی کتابخانه ای صورت پذيرفته است. پرسش نامه شامل  31 سؤال بسته می باشد.

یافته های تحقیق

1-بررسی واستخراج واژگان مشترک سمنانی-مازندرانی.

2-بررسی عوامل تاثیر گذاربه وجود آورنده ی لغات مشترک سمنانی-مازندرانی از نظر کارشناسان . جدول شماره دو تحقیق :عوامل تاثیرگذاربه وجود آورنده ی لغات مشترک سمنانی-مازندرانی به درصد

نتیجه گیری

نمودار  شماره 1 - بیشترین عوامل تاثیر گذار نفوذ واژگان سمنانی در زبان مازندرانی  به درصد

     همان طوری که داده های تحقیق نشان می دهد عواملی از قبیل : مهاجرت دسته جمعی روستاییان ( ده صوفيان , پرور , كليم , كاورد , فينسك , تلاجيم , ملاده , شلي , هيكو ,رودبارك , فولاد محله , چاشم و خطير كوه)اطراف شهمیرزادوسایر نقاط سمنان  به مازندران 95درصد - نزدیک بودن تلفظ بسیاری از واژگان سمنانی-طبری 93درصد- فرهنگ عامیانه مشترک(نوروز-مراسم عروسی-عزا) 92درصد– ارتباط وخویشاوندی تاریخی دو قوم 94درصد–مذهب مشترک 89درصد- تجارت وبازرگانی (از نمک تا کاشی ومحصولات صنعتی مدرن) 94درصد- مهاجرت دسته جمعی برخی از روستاییان سمنانی به مازندران وایجادمناطق جدید (مثل طزره در نکا) 94درصد- ریشه ی زبانی مشترک بسیاری از لغات در بین دو قوم در گسترش واژگان سمنانی در مازندران از نظر کارشناسان سمنانی های مقیم مازندران بیان شده اند .حال با توجه به نکات مطرح شده ی فوق عوامل به وجود آورنده ی لغات مشترک سمنانی-مازندرانی از نظر کارشناسان را به مقوله های زیر می توان دسته بندی نمود:1- عوامل تاریخی-سیاسی2-عوامل اجتماعی ،ارتباطی3-عوامل اقتصادی –بازرگانی4-عوامل مذهبی5-عوامل طبیعی-جغرافیایی که بررسی هریک از موارد مطرح شده می تواند نکات ارزشمندی پیرامون فرهنگ وزبان سمنانی-مازندرانی برای محققان ادبیات وعلوم اجتماعی به شمار آید.

پیشنهاد های تحقیق

جهت شناخت فرهنگ وزبان سمنانی ومازندرانی پیشنهادات ذیل ارائه می گردد:

·         همکاری بین سازمانی میان سازمان های مربوطه ی دو استان جهت شناسایی زبان وگویش هایشان انجام گیرد.

·         تهیه ی اطلس مربوط به گویش های سمنای –مازندرانی.

·         شناسایی اقوام مختلف  سمنانی ساکن در مازندران وبالعکس.

·         تشکیل مدل "همکاری بین سازمانی "با عضویت سازمان های آموزش وپرورش-دانشگاه ها –سازمان ارشاد -فرهنگستان زبان وادبیات فارسی –استانداری ها در شناخت گویش های دو استان.

·         آسیب شناسی ونقد علمی وشفاف ادبیات دو استان.

·         تاسیس دانشکده هایی در رشته های مختلف اقوام وگویش های محلی ایرانی.

• ايجاد مراکز تخصصي براي پژوهش‌هاي ادبيات بومی با رويکرد حرفه‌اي.
• توسعه ساخت و ساز کتاب خانه ها ی عمومی و تخصصی توسط نهاد کتاب خانه های عمومی کشور،شهرداری ها و نهادهای غیر دولتی و استفاده از فناوری های جدید در توسعه اطلاع رسانی.
• توسعه کتابخانه های مدارس به ویژه در نظر گرفتن سالنی بدین منظور در ساخت و سازهای جدید.
• اقدام وزارت ارشاد برای ارزیابی سالانه سرانه مطالعه تا هم به گفت و گوهای بی مبنا درباره سرانه مطالعه پایان دهد و هم میزانی برای ارزیابی نتیجه مجموعه اقدامات نهادهای مختلف درباره کتاب و کتاب خوانی به دست آورد که بتواند میزان فایده و اثر بخشی این فعالیت ها را بسنجد.
• اهتمام رسانه ملی برای معرفی کتاب و تبلیغ و ترغیب به کتاب خوانی.
• تهیه ی فرهنگ واژگان مشترک سمنانی-مازندرانی.
• بررسی تاریخی مهاجرت سمنانی ها به مازندران

منابع

• اسلامی، حسین، تاریخ دو هزارساله ی ساری،انتشارات دانشگاه آزاد قائم شهر،چاپ اول،1371.
• ستوده، منوچهر  ، فرهنگ سمنانی، سرخه ای، لاسگردی، سنگسری، شهمیرزادی، جلد اول، انتشارات دانشگاه تهران، 1342.

·         عبادی ،رضا و خدیجه نوروزی ، چالش در شناخت ادبیات عامه تبری ونیما یوشیج، چاپ اول ،نشر تصویر گران اندیشه وهنر،تهران،1389.

·         لغت نامه دهخدا